Εδώ και αρκετό καιρό, ζούμε σε μια εποχή όπου όλα κινούνται ταχύτατα και αδιάκοπα. Μια εποχή γεμάτη ήχους και εικόνες. Ειδοποιήσεις στα κινητά, φωνές, συνομιλίες και ένα σύνολο ασταμάτητων πληροφοριών. Ένας θόρυβος με επιμονή και διάρκεια που κατακλύζει τον χώρο και το χρόνο μας. Και όμως, όσο και αν αυτό ικανοποιεί τις αισθήσεις μας, τόσο η ψυχή μας μοιάζει να αδειάζει και ο άνθρωπος νιώθει όλο και περισσότερο μόνος.

Η μοναξιά, ωστόσο, όπως τη βιώνουμε σήμερα, ίσως να μη σχετίζεται με την απουσία ανθρώπων γύρω μας, αλλά με την απουσία αληθινής και ουσιαστικής σύνδεσης. Είναι σύνηθες να περιτριγυριζόμαστε από πρόσωπα και μηνύματα, αλλά την ίδια στιγμή να νιώθουμε κενοί και αόρατοι. Μπορούμε να συνομιλούμε χωρίς όμως να ακουγόμαστε και να αλληλεπιδρούμε χωρίς να συνδεόμαστε. Άλλωστε, αυτό δεν είναι και το παράδοξο του σήμερα. Ζούμε in vitro, μέσα από ψηφιακά κουτιά, δημιουργώντας απομακρυσμένες και αποστειρωμένες σχέσεις, ενώ η βαθιά και πραγματική μας ανάγκη είναι να ζούμε in vivo, μέσα από τη ζεστασιά της πραγματικής επαφής και συνάντησης.

Η σιωπή πίσω από τους ήχους

Καθώς, λοιπόν, «συνδεόμαστε» όλο και περισσότερο ψηφιακά, τόσο περισσότερο απομακρυνόμαστε ψυχικά και συναισθηματικά. Οι σχέσεις γίνονται στιγμιαίες και αποτυπώνονται σε screenshots, οι κουβέντες βιαστικές, μέσα από γρήγορες και τυποποιημένες αντιδράσεις (reactions) και η παρουσία παραμένει απούσα. Θυμομάστε ο ένας τον άλλον μέσα από χιλιάδες πανομοιότυπες φωτογραφίες που απαθανατίζουν οτιδήποτε άλλο εκτός από τη στιγμή. Αλλά… πίσω από τους έντονους ήχους και τις ειδοποιήσεις που μας συντροφεύουν, υπάρχει η σιωπή. Μια σιωπή που δεν κάνει θόρυβο, αλλά την ακούμε μέσα μας. Εκεί που καμία ειδοποίηση δεν φτάνει.

Θα μπορούσαμε να πούμε ότι η μοναξιά δεν είναι η έλλειψη παρέας, αλλά μια βαθύτερη αίσθηση ότι ακόμα και αν είμαστε περικυκλωμένοι από κόσμο, κανείς δεν μπορεί να δει μέσα μας. Είναι το αβάσταχτο κενό ανάμεσα σε αυτό που δείχνουμε ότι χρειαζόμαστε και σε αυτό που πραγματικά χρειαζόμαστε.

Η συνάντηση με τον εαυτό

Η μοναξιά, συνήθως, έχει δύο αντιφατικά πρόσωπα. Το ένα είναι πιο σκοτεινό εκφράζει την απομόνωση, την απόσυρση και την απογοήτευση. Το άλλο, όμως, που αφήνει το φως να περάσει, εκφράζει την βαθιά επιθυμία για εσωτερική συνάντηση. Η σιωπή μας, εκεί, αποτελεί πρόσφορο έδαφος, για να έρθουν στην επιφάνεια σκέψεις, φόβοι, αγωνίες και ανάγκες που ο θόρυβος της καθημερινότητας σκεπάζει. Αν και στην αρχή φαίνονται τρομακτικές, δεν είναι παρά δικές μας. Αν τις ακούσουμε χωρίς να τις ερμηνεύσουμε ή να τις κρίνουμε, τότε η μοναξιά γίνεται ώθηση προς την αυτογνωσία.

Η ανάγκη για επαφή

Ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικό ον. Από τη γέννησή του μέχρι το τέλος της ζωής του, έχει ανάγκη να ανήκει στις κοινωνικές του ομάδες. Χρειάζεται την παρουσία, το βλέμμα, το άγγιγμα και το καθρέφτισμα του άλλου. Κι όμως, όσο και αν η ανάγκη αυτή είναι έμφυτη, δεν είναι λίγες οι φορές που φοβόμαστε να την δείξουμε. Κρυβόμαστε πίσω από τα προσωπεία που μας φορούν και εμείς πείθουμε τους εαυτούς μας ότι είμαστε δυναμικοί και ανεξάρτητοι. Η απομόνωση τότε λειτουργεί ως άμυνα. Όμως, δεν επουλώνει το τραύμα της μοναξιάς, αλλά το σκεπάζει. Η πραγματική επαφή ξεκινά όταν επιτρέψουμε στις ατέλειές μας και την ευαλωτότητά μας να εκτεθούν στον άλλον χωρίς ντροπή. Είναι εκείνη η στιγμή που ο εαυτός από ιδανικός γίνεται πραγματικός. Αυτό κάλλιστα θα μπορούσε να είναι και ένα αίτημα για ψυχοθεραπεία. Εκεί, όπως και στις ανθρώπινες σχέσεις, η παρουσία του άλλου δίπλα μας δεν ακυρώνει τη μοναξιά, αλλά την μετουσιώνει σε ένα δημιουργικό χώρο, όπου μπορούμε να υπάρχουμε χωρίς να κρυβόμαστε.

Ίσως, τίποτα καλύτερο από το «Ποια μοναξιά με τρομάζει» του Γιάννη Ρίτσου, να μην αποτυπώνει αυτή τη σιωπηλή αποξένωση.

«Ποια μοναξιά με τρομάζει» — Γιάννης Ρίτσος

«Θα σου πω ποια μοναξιά με τρομάζει περισσότερο,
εκείνη που την νιώθεις μέσα στο πλήθος
γιατί κανείς δεν ακούει τα λόγια σου,
δεν μετράει τους παλμούς της καρδιάς σου,
δεν απλώνει το χέρι να πιάσει το δικό σου,
απλά βαδίζει δίπλα σου και πολλές φορές
σε σπρώχνει για να περάσει…»